Επιστολή του Ομήρου προς τους απογόνους του

 


Παιδιά μου,

Θα αναρωτιέστε πώς γράφει ένας τυφλός γέρος. Μα εδώ που είμαι δεν υπάρχουν αδυναμίες, πάθη, χρονικά και χωρικά όρια. Φαίνεται πως άφησα το στίγμα μου τελικά. Οι στίχοι που απήγγειλα απαθανατίστηκαν στον πάπυρο, ύστερα στο χαρτί και μνημονεύονται ακόμη. Μα δεν το περίμενα, ούτε το επεδίωκα. 

Απήγγειλα για όσα με συνεπήραν. Για όσα συνετάραξαν τον κόσμο των προγόνων μου. Κι αφού δεν μπορούσα να διδάξω καθέναν ξεχωριστά αυτό το ατέρμονο μάθημα ιστορίας, που ούτε εγώ γνωρίζω στην ολότητά του, επέλεξα να το αποδώσω μέσα από τα μάτια, τα ταξίδια, τα ανδραγαθήματα και τα πάθη των ηρώων. Δια των στoμάτων των ποιητών. Η πληροφορία και το αντικειμενικό γεγονός καλύπτονται από το νέφος της λήθης, μα ο μύθος μένει. Η ποίηση ζει. Και μέσω αυτής, πλέον κι εσείς γνωρίζετε.

Κάναμε πολλά εμείς οι Έλληνες. Θέατρο, φιλοσοφία, γεωμετρία, αριθμητική, αθλήματα, χορό, γλυπτική, ποίηση, ιατρική και άλλες τέχνες...

Μα τα κάναμε για εμάς. Για τους ανθρώπους μας. Για τις δικές μας κοινότητες. 

Τραγούδησα για τον νόστο. Για τον ηρωισμό. Για την αυταπάρνηση, μα και την ευθύνη του ήρωα ενώπιον της μοίρας. Για την τίση, που έρχεται μετά την άτη, την ύβρη και την νέμεση. 

Αν σήμερα εμφανίζομαι για λίγο μέσα από το ερεβώδες βάθος της αιωνιότητας, είναι γιατί με θλίβει η κατάσταση στην οποία περιήλθαν οι άνθρωποί μου. Οι Έλληνες. 




Ακούω ήδη τους χαμερπείς σοφιστές. Ακούω τις στρεψοδικίες τους. Αναρωτιούνται πώς ομιλώ στη διάλεκτό σας. Μα πάντα επιστράτευα τη διάλεκτο των ανθρώπων στους οποίους απευθυνόμουν. Είπαν πως δεν υπήρξα. Πως δεν αντιπροσωπεύω παρά μία συλλογή ανώνυμων ποιητών. Εσείς όμως δεν επινοήσατε ποτέ φανταστικούς χαρακτήρες για να διαλευκάνετε τη μυστηριώδη προέλευση ενός έργου. Γιατί νομίζετε πως το κάναμε εμείς, οι παλαιοί; Ή μήπως μας λογίζετε για λιγότερο έξυπνους από εσάς;

Οι δισκελείς τους γλώσσες, όμοιες με των φιδιών, συκοφαντούν και διαστρεβλώνουν. Η λησμονιά του έργου μου θα ήταν τιμιότερη αυτής της κατάληξης. 

Ασχημονούν σε βάρος των ηθών μας. Σκυλεύουν την κληρονομιά μας. Συνηγορούν υπέρ βαρβάρων και των συμφερόντων τους. Οι στίχοι μου αλλοιώνονται, παρακμάζουν και πεθαίνουν στα χέρια τους. Κι εσείς ανήμποροι υπομένετε. Δεμένοι μοιρολατρικά στο κατάρτι της ιστορίας. 

Ο Πολυμήχανος Οδυσσέας, από σοφός, ανδρείος και περήφανος βασιλιάς, υποβιβάστηκε σε ενοχικό ανδρείκελο. Ανίκανο να επωμιστεί το κλέος του δεκαετούς πολέμου για την άλωση του Ιλίου. Σκιά του εαυτού του, με μοναδική αρρωγό του την τύχη, για να αντισταθμίζει την εξοργιστική του αφέλεια. 

Μία Αιθιοπίδα, μαύρη σαν τα βάθη της Στύγας, άσχημη και απόκοσμη σαν κατάρα, με ρώτησε για τις γυναίκες των ραψωδιών μου. Αν ζούσα θα απορούσα. Τί κάνει η βάρβαρη στην πόλη; Είναι δούλη ή ελεύθερη; Πώς απευθύνεται σε άνδρα αυτοβούλως;  Γιατί κυκλοφορεί άνευ συνοδείας προξένων; Πότε αναχωρεί για τον τόπο της;

Είναι λένε η Ελένη. Η ωραιοτέρα όλων. Η κόρη του Δία. Λένε μάλιστα πως εγώ θα την ανεχόμουν. Καταραμένος να είναι ο ανδροβάτης πόρνος που θα το εκστομίσει αυτό. Όχι μόνο βάρβαρη, σαν τους άλλους υποκριτές, όχι μόνο ανόμοια των γύρω της, μα και φριχτή στην όψη. Μόνοι όμοιοί της, ο έτερος Αιθίοπας, που υποδύεται τον ραψωδό και η μιξοβάρβαρη που υβριστικά σφετερίζεται το όνομα της Αθηνάς.

Ο αρχιτέκτων αυτού του μιάσματος, κάποιος βάρβαρος από τις Κασσιτερίδες Νήσους, ισχυρίστηκε πως τα ποιήματα που απήγγειλα εξυμνούν τον ξένο. Ο βλάσφημος αγνοεί πως η Οδύσσεια πραγματεύεται την απεριόριστη αγάπη για την πατρίδα. Αυτή που κάνει τον ήρωα να διασχίσει χιλιάδες κύματα, να αψηφήσει εχθρούς και τέρατα, να αρνηθεί ανέσεις και απολαύσεις, να χάσει φίλους εγκάρδιους στην πορεία, για να νιώσει και πάλι τη λεπτή άμμο της πατρίδας να γλιστρά μέσα από τα δάχτυλά του. Για να σφίξει στο στήθος του την άμεμπτη σύζυγο. Για να εκδικηθεί με βία ισάξια χιλίων δοράτων τους σφετεριστές του οίκου του, των οποίων η ανάσα και μόνο κηλιδώνει το βασίλειο, όπως οι βαρβαρικοί νόες τα έπη μας.

Είπαν πως τραγουδώ για μύθους. Πως οι μύθοι δύνανται και οφείλουν να αλλάζουν. Κι όμως, δεν άλλαξαν τον μύθο. Οι στρεβλώσεις τους δεν αφορούν υπερφυσικά στοιχεία, μα συμφέρουν την σκοπούμενη δημαγωγία τους, για τον τρέχοντα πολιτικό σας βίο.  Ξεχνούν οι αδαείς πως εγώ δεν έγραψα, αλλά απήγγειλα. Οι μεταγενέστεροί μου το ίδιο. Για αιώνες τα έπη επιβίωναν στον λόγο, έως ότου η γραφή φρόντισε να ευφραίνεται πια και η όραση εκτός από την ακοή. Αν καθείς εξ ημών παρήλλασσε τις ραψωδίες κατά το δοκούν, αντί να τις απαγγέλλει με στρατιωτική πειθαρχία, τα έπη θα ήταν δεκάδες, ακατάληπτα, χαοτικά κι ασυνεπή προς την πλοκή τους. 




Εσείς οι νέοι λατρεύετε τη ρυπαρή ιδέα πως τέχνη σημαίνει αλλοίωση. Πως αυτοσκοπός είναι η διαρκής αλλαγή. Μα κι αυτός ο αφιλοσόφητος ισχυρισμός ενέχει μία σταθερότητα, εάν ο κανόνας της διαρκούς αλλαγής εφαρμόζεται αδιακόπως και ανεξαιρέτως.   Η γνώση είναι τόσο κοντά σας όσο ο ταξιδιώτης στη φωτιά, ένα χειμωνιάτικο βράδυ. Μα όλη η πληροφορία του κόσμου δεν θα σας μάθει να σκέφτεστε. Είχαμε κι εμείς θέατρο, όπως εσείς έχετε τον νόθο του υιό, τον κινηματογράφο. Κι ενώ η Ιλιάδα και η Οδύσσεια ήταν οι πυλώνες της κάθε πολιτείας, ποτέ δεν αποδώθηκαν θεατρικά. Δεν αναρωτηθήκατε γιατί; 

Διότι η τέχνη διδάσκει. Το έπος απαιτεί χρόνο. Οι δραματικοί αγώνες λήγουν με τη δύση του ηλίου. Ένα δράμα που αφαιρεί ραψωδίες είναι ένα δράμα που προσβάλλει τον ραψωδό, ζημιώνει τους θεατές και περιορίζει το ποίημα. Όχι μόνο η γενιά μου δεν άλλαξε τα έπη, μα περιόρισε το κάθε έργο στην τέχνη που του αναλογεί, χωρίς νεοφώτιστους πειραματισμούς. 

Η τέχνη μας δεν απέφερε δραχμή. Δεν θα μπορούσαμε να το επιτρέψουμε. Στη γενιά σας όμως, το κέρδος έγινε θεός. Οι δραματουργοί από δάσκαλοι έγιναν τύραννοι, που διατάζουν την κοινωνική σας συμμόρφωση με το αζημίωτο, αντί να διδάσκουν την αρετή. Τα έργα κατήντησαν τελετουργίες υποβάθμισης των θεατών, οι οποίοι δια της ανοχής τους καθίστανται περίγελως των δραματουργών, των υποκριτών και των ομοσταύλων τους. Η καλλιεργηθείσα φιλοχρηματία διαιωνίζει αυτή τη δυστυχία.

Ο φόβος πως φαίνεστε κατώτεροι της γενιάς μου, βαραίνει τους ώμους σας. Για να σωπάσει αυτός ο προβληματισμός, αποδέχεστε κάθε εκμαυλιστικό νεωτερισμό των κατ' επίφασιν σοφών σας. Όμως εμείς υπήρξαμε πρωτοπόροι σε έναν κόσμο άγνοιας και δεισιδαιμονίας. Εσείς στέκεστε επάξια μεταξύ των εθνών σε έναν κόσμο με άμεση πρόσβαση στο παγκόσμιο αρχείο της γνώσης. Συγκρίνεστε με τους λίγους από εμάς τους μακαρίους, που περάσαμε στην αθανασία, αγνοώντας τους χιλιάδες αναλφάβητους της εποχής μου και τους χιλιάδες ανώνυμους επιστήμονες της δικής σας. Θέλω να ξεκουραστείτε από αυτό το δυσβάσταχτο βάρος. Μάθετε λοιπόν, πως εμείς από εδώ νοιαζόμαστε για εσάς, όχι ένεκα των επιτευγμάτων σας, αλλά γιατί είστε οι μοναδικοί μας απόγονοι και αν θα ταυτιζόμασταν με κάποιους από την εποχής σας, αυτοί θα μπορούσατε να είστε μόνο εσείς. 

Ό,τι και να πουν οι εχθροί των Ελλήνων, όσο και να χλευάζουν οι υποκριτές βάρβαροι και οι εν Ελλάδι υποτακτικοί τους. 

Όσο αβοήθητοι κι αν αισθάνεστε τώρα. 

Να ξέρετε ότι προτιμώ τον σεβασμό και την αγάπη καθενός αγνώστου και ανωνύμου μεταξύ υμών, από τον κύβδηλο θαυμασμό των ασχημονούντων σε βάρος μας βαρβάρων. Απήγγειλα για τους πατέρες σας και αν ήμουν κοντά σας, θα απήγγειλα και για εσάς. Ίσως δεν μπορείτε να ελέγξετε δυνάμεις που σας ξεπερνούν. Έχετε όμως ελεύθερη βούληση. Μπορείτε να μην ενδώσετε. Απορρίψτε τα αισχρά θεάματα των βαρβάρων. Ο τελευταίος νέος της πιο ταπεινής σας κώμης, που ευλαβικά γράφει τους πρώτους του στίχους, είναι σημαντικότερος για εμένα από τον κάθε διεφθαρμένο Μήδα, που βεβηλώνει τα έργα μας για χρυσό. Ανοίξτε τα βιβλία των επών και διαβάστε τους στίχους μου με αξιοπρέπεια και ευγνωμοσύνη. Γιατί γεννήθηκαν από έναν από εσάς. Γεννήθηκαν για εσάς.

Για πάντα δικός σας,

Όμηρος








Σχόλια

Δημοσίευση σχολίου

Δημοφιλείς αναρτήσεις