Όταν ο Έλληνας μυήθηκε στα ad hominem (Κων/νου και Ελένης)
Όταν ο Έλληνας μυήθηκε στα ad hominem (Κων/νου και Ελένης)
Οι εποχές κρίσεων είναι συνάμα και εποχές αναστοχασμού. Εποχές αναζήτησης της αφετηρίας των κοινωνικών φαινομένων, σε μία προσπάθεια αυτοκριτικής. Σήμερα — πιο πολύ από ποτέ άλλοτε — τη βεβαρημένη πολιτικοοικονομική κατάσταση έρχεται να πλαισιώσει η επίγνωση της ματαιότητας του διαλόγου με τον αντίπαλο. Αυτή η ματαιότητα γίνεται έκδηλη όταν αναλογιστεί κανείς τη βαθύτερη υπόσταση των ιδεολογιών. Οι ιδεολογίες δομούνται υπό μορφή καταλόγου αντιλήψεων. Καμία από τις επιμέρους αντιλήψεις δεν μπορεί να αφαιρεθεί, χωρίς ο ιδεολόγος να εξοστρακιστεί από την ομάδα. Κατά συνέπεια, η ιδεολογία εξυπηρετεί περισσότερο την ανάγκη του ανήκειν σε ομάδα παρά την αναζήτηση της αλήθειας. Έχοντας επίγνωση της αγελαίας δομής των πολιτικών παρατάξεων, σε συνδυασμό με το μέτριο επίπεδο ευφυΐας των μαζών, ο παρατηρητής εντοπίζει τη ρίζα της λυτρωτικής παρακμής του πολιτικού πεδίου. Όλοι θέλουν να νικήσει η πλευρά τους, ΕΠΕΙΔΗ είναι η πλευρά τους. Αυτό δεν είναι κακό από μόνο του, αλλά καθίσταται ολέθριο όταν, αντί να εκδηλώνεται φανερά — ώστε όλοι να περιχαρακωθούμε με τους ομοίους μας — επικαλύπτεται από το πέπλο των «δημοκρατικών διαδικασιών», σε μία επίδειξη συλλογικής υποκρισίας.
Υποκρισία που περιστρέφεται γύρω από την ιδέα πως οι μάζες, με τα κτηνώδη τους ένστικτα, αντιμάχονται για την εύρεση της βέλτιστης λύσης για τα συλλογικά προβλήματα και όχι για την επικράτηση εντός του κράτους, με τον ίδιο τρόπο που τα κράτη μάχονται για την επικράτηση στον πλανήτη. Στα πλαίσια του κατάπτυστου θεάματος της πολιτικής διαδικασίας, οι επικοινωνιακές τακτικές δολοφονίας χαρακτήρα και επίθεσης προς το πρόσωπο του αντιπάλου (ad hominem) αποτελούν το αλφαβητάρι του ιδεολόγου. Οι νέες γενιές γαλουχήθηκαν από αυτού του είδους την πολιτική λασπολογία, σε σημείο να αδυνατούν να αποφύγουν τα ad hominem, ακόμη και όταν τους ζητείται να το κάνουν ως άσκηση! Ερωτώνται τι δεν τους αρέσει στην τάδε ιδεολογία και βγαίνουν εκτός θέματος! Εστιάζουν είτε σε καταδικαστέες πρακτικές, τις οποίες εγκρίνουν όταν εφαρμόζονται κατά αντιφρονούντων, είτε στα εξωτερικά χαρακτηριστικά των αντιπάλων. Εν ολίγοις, δεν έχουν καμία κριτική προς το περιεχόμενο της αντίπαλης ιδεολογίας, ακόμη κι όταν είναι αυτό ακριβώς που τους ζητείται.
Τα προαναφερθέντα δεν απέκτησαν σάρκα και οστά εν μία νυκτί. Εμποτίστηκαν στον κοινωνικό βίο σταδιακά, με κύριο εργαλείο το κατηχητικό των δημοκρατιών: την τηλεόραση. Από την Ελλάδα δεν θα μπορούσε να λείπει μία τέτοια επιχείρηση πολιτικού εκχυδαϊσμού και η σειρά «Κων/νου και Ελένης» εξυπηρέτησε αυτόν ακριβώς τον σκοπό. Μετά από δεκαετίες επαναλήψεων, τόσο το μήνυμα της σειράς όσο και η ανάγκη υπεράσπισής της έχουν ριζώσει στις ψυχές των τηλεθεατών. Η νοσταλγία της δεκαετίας του ενενήντα. Ο εθνικά ομοιογενής θίασος. Η απουσία πολιτικής ορθότητας. Τα ευφάνταστα αυτοτελή επεισόδια. Η χαρακτηριστική μουσική, που μας έκανε να τρέχουμε στον καναπέ για την αρχή του επεισοδίου, σαν άλλους σκύλους του Παβλόφ, των οποίων τα σάλια τρέχουν στο άκουσμα της καμπάνας πριν από το φαγητό.
Όλα στοιχεία που κάνουν τον δέκτη απρόθυμο να αποχωριστεί το τηλεοπτικό βίωμα. Δεν είναι δεμένος με τη σειρά αυτή καθαυτή, αλλά με τις μνήμες που αυτή του ξυπνά. Πρέπει όμως να δούμε την αλήθεια κατάματα, αναλογιζόμενοι τον βαθμό κατήχησης στον οποίο εξετέθημεν. Η γνωστή υπόθεση των αντιθέτων που καλούνται να συνυπάρξουν συνοψίζεται στη σχέση του βυζαντινολόγου ακαδημαϊκού Κων/νου Κατακουζηνού και της σερβιτόρας Ελένης Βλαχάκη, όταν δύο μυστηριώδεις διαθήκες του θείου του Κων/νου έρχονται στην επιφάνεια. Με την ακριβή χρονολόγηση των διαθηκών να είναι αδύνατη, οι δύο πρωταγωνιστές καλούνται να συνυπάρξουν προσωρινά στο νεοκλασικό σπίτι. Η Ελένη είναι λαϊκή, χυδαία, χαμηλού επιπέδου και αμόρφωτη, ενώ ο Κων/νος είναι μορφωμένος, θρήσκος, υποχόνδριος, συντηρητικός και πολύ εσωστρεφής.
Αυτό που περνά απαρατήρητο κάτω από τις περιπέτειες των ανεκδιήγητων χαρακτήρων είναι πως, σχεδόν πάντοτε, ο Κων/νος έχει δίκιο στις μεταξύ τους διαφωνίες. Ακόμη και σε περιπτώσεις όπου ο Κων/νος παρεξηγεί την Ελένη, έχει κάθε λόγο να το κάνει, όπως, για παράδειγμα, όταν ο φυλακόβιος θείος της Ελένης (ποιας άλλης;) αφήνει μία βαλίτσα με κάτι που μοιάζει με κάνναβη στο σπίτι. Μάλιστα, ο Κων/νος νιώθει ακόμη και λύπη, σκεπτόμενος ότι η Ελένη θα πεθάνει, όταν η ίδια (ποια άλλη;) υποκρίνεται την ασθενή. Ακόμη, αποδεικνύεται πιστός φίλος, ακόμη κι αν αντιτίθεται στον τρόπο ζωής του παιδικού του φίλου, Μάνθου. Εν τέλει, αν κανείς δει τη σειρά αποστασιοποιημένος από τους χαρακτήρες, θα καταλάβει πως η Ελένη δεν είναι καθόλου καλό άτομο. Ποιο είναι το επιχείρημα της Ελένης σε κάθε διαφωνία; Ότι ο Κων/νος είναι «μαμούχαλος», «οπισθοδρομικός», «μούχλας» και «ξενέρωτος». Χαρακτηριστικά τα οποία δεν θα την αφορούσαν, αν αποφάσιζε να σεβαστεί τους όρους που έθεσαν για την προσωρινή τους συγκατοίκηση. Μάλιστα, ακόμη κι αν όλα αυτά ισχύουν για τον Κων/νο, ο οποίος είναι μία ύποπτα υπερβολική καρικατούρα συντηρητικού ανθρώπου, η στάση του παραμένει δίκαιη τις περισσότερες φορές.
《Πώς διδάσκονται όμως τα ad hominem, όταν μπορεί κανείς να ταυτιστεί και με τον Κων/νο;》, θα αντιτάξει κάποιος αφελής. Σίγουρα είναι ελεύθερος να το κάνει. Υπάρχει όμως μία σημαντική λεπτομέρεια. Αφενός, οι υπόλοιποι χαρακτήρες δεν συμμερίζονται την κριτική του Κων/νου για την Ελένη. Είναι κατ' ουσίαν μόνος του, αφού ακόμη κι ο δικηγόρος του τον θεωρεί γραφικό και τον εξυπηρετεί τυπικά. Αφετέρου, οι παραγωγοί γνώριζαν καλά πως ο μέσος Έλληνας της δεκαετίας του ενενήντα απείχε πολύ από την προσωπικότητα του Κων/νου. Αντιθέτως, ακόμη κι αν διέφερε από την Ελένη, εκείνη παρέμενε ένα πρόσωπο του παρόντος. Λαϊκή και παρακμιακή μεν, αλλά πρόσωπο που ταίριαζε απόλυτα στη μεταπολιτευτική Ελλάδα. Επιπλέον, οι αδυναμίες και αποτυχίες της την καθιστούσαν πιο οικεία στον Έλληνα βιοπαλαιστή, σε σχέση με τον μορφωμένο και 《ατσαλάκωτο》 Κων/νο.
Πριν ισχυριστεί κάποιος ότι εμβαθύνω υπερβολικά σε κάτι ασήμαντο, υπενθυμίζω ότι την εποχή που η σειρά ήταν στην επικαιρότητα, η Ελένη είχε σίγουρα οπαδούς μεταξύ των τηλεθεατών. Πολλοί από αυτούς απέδιδαν τη συγκρουσιακή σχέση των χαρακτήρων στη διαφορά των προσωπικοτήτων τους. Κι όμως, δεν ήταν απλώς διαφορετικοί. Ο Κων/νος ήταν εκκεντρικός και η Ελένη ήταν απλώς κακή. Εν τέλει, σειρές, ταινίες και διαφημίσεις δεν έχουν σημασία κατά μόνας. Είναι όμως ιδιαίτερα σημαντικές όταν προστίθενται στον προπαγανδιστικό όγκο, που, σαν διαρκές βουητό, μετατρέπεται στη μουσική υπόκρουση του καθημερινού βίου. Στο φίλτρο μέσα από το οποίο βλέπουμε την πραγματικότητα. Πριν το καταλάβεις, κοιτάς μία βρομερή αλήτισσα και τη θεωρείς «ελεύθερο πνεύμα» που θα «ωριμάσει». Ζεις σε μία σχέση εκμετάλλευσης και τη ρομαντικοποιείς, επειδή τα ετερώνυμα δήθεν έλκονται. Ακούς για θύματα αριστερής βίας και υποθέτεις ότι προκάλεσαν με τις απόψεις τους. Γιατί, όπως ο Έλληνας πριν από τριάντα χρόνια, έτσι κι εσύ, έχεις πλέον μυηθεί στη δολοφονία χαρακτήρα.



Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου